Nasz ojczysty kraj - Zakarpacie
rozciąga się na pograniczu Karpat i Wielkiej Niziny Węgierskiej,
w samym sercu Europy. Ma następujące parametry - na zachodzie: 22°09’
długości wschodnej, 48°27’ szerokości północnej (1,5
km od wsi Sołomonowo, rejonu Użgorodzkiego), na wschodzie: 24°38’
dł.wsch., 48°04’szer.półn. (grzbiet Czernohory, 12 km od wsi
Łuhy, rejonu rachowskiego), na północy: 22°35’ dł.wsch.,
49°06’ szer.płn.( wieś Stużycia, rejon Wielkoberezniański,
grzbiet Beskidów), na południu: 24°18’ dł.wsch., 47°53’
szer.płn. (obszar Długoruńskiej huty marmurowej, 6 km od wsi
Diłowe, rejonu Rachowskiego. Interesujące jest to, iż
największa szerokość (w prostej lini) z północy na
południe ma 135 km, a
największa długość (w prostej lini) - około 205 km. W
ładnej miejscowości w pobliżu szczytu Kuk rejonu swalawskiego
znajduje się centrum geograficzne Zakarpacia (48°30’ szer.płn.i
23°23’ dł.wsch). Cały obszar regionu wynosi 12 800 km kwadr..
Zakarpacie dzieli się na 13 rejonów, ma 10 miast, 28 miasteczek,
561 wsi. Użgorod, Beregowo, Mukaczewo i Chust - są miastami wojewódskimi, miastami rejonowymi
są: Swalawa, Irszawa, Tiacziw, Wynohradowo, Rachiw i Czop.
Z punktu widzenia
przyrodniczo-geograficznego cały kraj dzieli się na dwie strefy
geograficzne - górska (Karpaty) i nizinna (Nizina Zakarpacka).
Większą cześć obszaru regionu zajmują góry, a
jego punktem najwyższym jest szczyt Howerła, który należy
do górnego masywu Czernohory i ma wysokść 2061 m n.p.m. Punkt
najniższy (101 m n.p.m.) znajduje się naprzeciw w rejonie wsi
Ruśki Hejewci, rejonu Użgorodzkiego.
Dużą rolę w
formowaniu układu rzeźby powierzchni odgrywa rzeka Tisa, która
zaczyna się w miejscu złączenia się Białej i Czarnej
Tisy, a jej całkowita długość w granicach Zakarpacia wynosi
223 km. Tisa wpada do Dunaju blisko stolicy Serbii - Belgradu. Wszystkie rzeki
kraju są dorzeczem Tisy. Wodny system Zakarpacia jest oddzielony od rzek
Podkarpacia grzbietem wododzielnym. Ilość wszystkich rzek i strumieni
Zakarpacia wynosi 9429, wśród których 9272 - to małe
rzeki i strumienie długości do 10 km, 152 rzeki mają
długość powyżej 10 km i 4 rzeki mają
długość powyżej 100 km (Uż, Łatorycia,
Borżawa i Tisa). W przeciwieństwie do szybkich górskich rzek,
ogólna ilość cichych jezior Zakarpacia jest niewielka - 137, z których tylko
32 wodojmy to stabilne jeziora.
Największym jeziorem Zakarpacia jest Synewyr, które powstało
10 tys. lat temu na wysokości 989 m, którego ogólny obszar
wynosi 7 hektarów, a największa głębokość - 27
m Temperatura wody waha się od +12 st.C do + 18 st.C i w niej chętnie
żyją jeziorne i strumienne pstrągi. Jeziora Zakarpacia są
różnego pochodzenia, wśród których
wyróżnia sie jeziora polodowcowe: Apszyniec, Mariczejka,
Niesamowite, Brebeneskuł, Breskuł, Worożeska, Heraszaśkie,
Drahobrackie Jeziorce, Niżnie, Wierchnie, Mała Hropa; morenowe:
Sołene, jeziora Tereblańśkie, Synewyr; wulkaniczne: Łypczańskie, Worocziwskie, Synie i
.antropogenne: Czorni jeziora i Sołotwyński jeziora.
Straszne legendy na Zakarpaciu
wjązą się z bagnami: Czorni Bahna, Czorny Moczar, Sołeni
Młaki, Zaroslak, Trofaniec. Jeszcze w 1878 r. rozpoczęto odwodnienie
bagen Czarny Moczar, którego ogólny obszar wynosił
powyżej 14 tys. hektarów. Dziś jest odwodnione w
całości. Na jego miejscu znajduje się szereg wodozbiorów
i stawów, gdzie hoduję się karpię,karasia i amura
białego.
Ulubionym miejscem relaksu dla
turystów są wodospady
górskie: Wojwodyński (największy),Trofaniec (najwyższy),
Szypot, Horodyliwski,Skakało, Łypowiecki, Łumszorśki,
Mokriański, Czortiw Młyn.
Oprócz tego na terenach nizinnych jest sporo kanałów
sztucznych, około 50 stawów i wodozbiorów, ogólny
obszar których wynosi 173 km kwadr.: Wilszańske,
Załużańske, Horbkiwske.
Karpaty są bardzo znaną w
Europie strefą geograficzną. Znanych jest kilka wersij pochodzenia
nazwy “Karpaty”: 1) w pierwszej połowie I w. p.n.e. na terytorium regionu
mieszkało plemię Heto-Dakijżkie - Karpy (karpianie); 2) w Sanskrycie słowo “Karpaty” ma kilka
znaczeń - “nierówny”, “osłona”; “schronisko”; 3) w języku
starogreckim słowo “Karpaty” oznacza - hełm; 4) w języku
frakijskim słowo “karpo” oznacza - skała; 5) istnieje legenda o
dobrym Guliwerze, imię
którego było - Karpa; 6) z legendy ludowej wiadomo że w tym
miejscu diabeł ziemię “pokorpał”.
Góry na terenie Zakarpacia
zajmują 80% powierzchni. Karpaty przecinają Zakarpacie z
północnego zachodu na południowy wschód. Ich
długość wynosi 240 km, a szerokość - 110 km. Karpaty
liczą około 1,2 miliardów lat. One rosną rocznie na 1-2
cm i bardzo powoli suną się na wschód. Górskie lasy
wynoszą 45% całosci lasów Zakarpacia, a połoniny
zajmują obszar 40000 hektarów. Najwyższymi górami w
naszym regionie są: Howerła (2 061m), Brebeneskuł (2 035m), Pip
Iwan (2 022m, Petros (2 020m), Hutyn Tomnatyk ( 2 017m), Rebra (2 007m),
Tupkuł (1 932m), Breskuł (1 910m), Błyznycia (1 881m),
Dzembronia (1 877m), Strymczeska (1 872m), Drahobrat ( 1 786m). Wysoko do nieba
podnoszą się górne grzbiety: Makowycia, Krasna, Wełykyj
Dił, Swydowieć, Borżawa, Czornogóra, Riwna,
Antałowśka Polana, Syniak, Wihirłat, Połonyna- Runa. Przez
grzbiet wododzielny do nas prowadzą znaczące przełomy
transportowe, które stulecia służą ludności
regionu karpackiego: Użocki
(889m), Sredni Werecki (Woricki - 839m), Wołowecki (Skotarśki -
1041m), Wyszkiwżki (Toruńśki - 931m), Łegioniw (1110m),
Jabłuniecki (Tatarski - 931m). Wiele tajemnic przyrody do dziś jest
pod ochroną jaskiń naszego kraju: słone (Kopalnie
Sołotwyńśkie, kastrowe (Worota Kamiane, Kamień Dźiurawy, Ikło
Niedźwiedzia, Sciane prozore, Sciane Białe, Romania, Wiw, Czur,
Kniahynia, Przyjaźń, Hrebiń, Pyręka, Synatoria,
Czertiż, Kamień Mołoczny, Mała Termoksa), marmurowe (
Diłowe, Hrabowo, Kniahynia).
Już na południowym
zachodzie powierzchnia kraju do samej granicy nazywa się Niziną
Zakarpacką, która się łączy z Wielką
Niziną Węgierską ( Panonia).
Zajmuje ona 20% obszaru kraju (około 2000 km kw.). 50% ziemi to zaorane pola, lasy niziny
zajmują 15%. Przez rolnictwo jest
zajętego 39 600 hektarów, grunty orne - 188 000 hektarów,
pastwiska - 102 400 hektarów, sianokosy - 73 400 hektarów.
Między górami są kotłiny: Pereczyńska,
Jasińska, Użańska, Kusznycka, Bohdańska, Miżhirska,
Swalawska, Uśt-Czorniańska, Kołoczawska, Chustska,
Worotnio-Wołowecka.
Klimat Zakarpacia kształtowany
jest przez położenie kraju w samym sercu Europy. Wysokie góry
bronią jej od zimnych wiatrów północnych, a wilgotny umiarkowany
klimat kontynentu sprzyja temu, by lato było ciepłe , a zima lekka.
Właściwie ten, kto przyjeżdża do naszego kraju z
północy, może
znaleźć tu ciepłe połudie , a ludność z
południa - chłodną północ. Turyści ze
wschodnich państw szukają tu zachodu, a z zachodu - cechy wschodu.
Temperatura maksymalna (w lecie) +40 stopni C, minimalna (w zimie) -32 st. C.
Opady atmosferyczne wynoszą: minimum - 642 mm (m.Berehowo), maksymum -
1411 mm (miasteczko Ustj-Czorna, rejon Tiacziwski). Sriednia długość
dnia - 8,5 godz. w zimie i 15,5 godz w lecie. Maksymalna szybkość
wiatru w naszej miejscowości - 40m/sek.
Nie mniej ważną cechą
jest ogólna długość granicy Zakarpacia, która
wynosi 460 km. Państwowa granica z Polską znajduje się na
północnym zacodzie (rejon Wielkoberezniański) i wynosi 33,4
km; ze Słowacją na zachodzie (rejony Użgorodzki i
Pereczyński - 130 km; z Węgrami na południu (rejony
Użgorodzki; Berehowski i Wynohradiwski) - 130 km; z Rumunią na
południowym wschodzie (rejony Rachiwski, Tiacziwskii Chustski) - 205,4 km.
Na północy i północnym wschodzie graniczy z
województwami Lwowskim i Iwano-Frankiwskim (rejony
Wielkoberezniański; Wołowiecki, Miżhirski, Tiacziwski i
Rachiwski) - 180km. rozwija się siatka przejść granicznych,
ogólna liczba których wynosi 18, siedem kolejowych - z Węgrami: Czop-Zachoń,
Sałowka-Epereszke, ze Słowacją: Czop-Czjerna-nad-Tisą,
Użgorod - Matiwci, z Rumunią: Djakowo-Chałmen,
Tereswa-Kimpotung, Rachiw-Sygod; siedem samochodowych, jedno samolotowe i trzy
punkty przejścia uproszczonego.